جنگلها مقادیر عظیم دی اکسید کربن را در پوشش گیاهی خود ازطریق فتوسنتز جذب و ذخیره می کنند و در مقابل هنگام نابودی و تخریب، این گازها را در جو آزاد کرده به طوری که در جهان حدود یک پنجم از انتشار کربن ناشی از جنگل زدایی وتخریب جنگل است. امروزه دانشمندان معتقدند که بدون اقدامات لازم برای حفظ جنگلها، بشر هیچ شانسی برای اجتناب از تغییرات فاجعه بار اقلیمی نخواهد داشت. لذا یکی از بهترین تدابیر برای حل مشکلات آب و هوایی، حفاظت از پوشش های جنگلی است، چراکه جنگلها توان منحصر به فردی در کاهش انتشار گازهای گلخانه ای، جذب و نگهداری کربن داشته به طوری که آسیب پذیری مردم و اکوسیستمها را در جریان تغییرات آب و هوایی کاهش می دهند. به همین علت یکی از نگرانی های جوامع بین المللی تخریب جنگلهای استوایی بوده وادار شدند در کنار دغدغه منافع اقتصادی حاصل از تجارت چوب، به حفاظت از آن نیز فکر کند و در صدد حرکتی موثر جهت ارتقاء توسعه پایدار پوشش های جنگلی باشند. بدون شک اگر تجارت چوب بر اساس مدیریت صحیح منابع جنگلی صورت گیرد، همگام با منافع اقتصادی قابل ملاحظه و نیز ایجاد فرصتهای شغلی، حفاظت از منابع طبیعی در مقابل خطر جنگل زدایی را به دنبال خواهد داشت. لذا به دنبال نگرانی فزاینده سازمان ملل در مورد سرنوشت جنگلهای استوایی شرایط و زمینه برای اتخاذ راهکارهای حقوقی-حفاظتی با تاکید بر بهره برداری پایدار از منابع جنگی فراهم شد.

کنفرانس سازمان ملل برای توسعه تجارت بعد از مذاکرات طولانی، توافقنامه جنگلهای استوایی را در دستور کار خود قرار داد؛ نتایج این مذاکرات تدوین توافقنامه های ۱۹۸۳، ۱۹۹۴ و ۲۰۰۶ بود که نهایتاٌ در سال ۲۰۰۸ لازم الاجرا گردید. موضوع این توافقنامه ها اقتصاد جهانی الوار، توسعه پایدار منابع جنگلی و تجارت و بهینه سازی مدیریت جنگل در کنار حفاظت از جنگلهای غیر استوایی است. این توافقنامه ها نه صرفا یک توافقنامه بین المللی کالا، بلکه یک قرارداد منسجم برای حفاظت و توسعه تجارت جنگل با در نظر گرفتن توصیه های گزارش بروتلند و اعلامیه زمین ۱۹۹۲ می باشد.

از مقدمه توافقنامه ۲۰۰۶ به خوبی بر می آید که سر منشاء آن را می توان اعلامیه ریو، دستور کار ۲۱ و نیز کنوانسیونهایی چون کنوانسیون کادر تغییرات آب و هوایی و کنواسیون بین المللی بیابان زدایی دانست. امضا کنندگان این توافقتنامه ها و نیز پایه گذاران سازمان جهانی جنگلهای استوایی، توجه به نقش صنعت الوار بر اقتصاد کشورهای تولید کننده، نقش مدیریت صحیح جنگل در توسعه پایدار و فقر زدایی، توجه به معیاری مشخص جهت تسریع در مدیریت پایدار جنگل، برخورداری از چشم انداز جهانی در مدیریت پایدار، لزوم تعامل گسترده اعضا با سازمانهای بین المللی، بخشهای خصوصی و به ویژه جوامع بومی برای مدیریت پایدار جنگل، اهمیت بهسازی قوانین اجرایی در زمینه جنگل و تجارت چوب، توجه به نقش بومیان جنگل نشین و جوامع محلی در تسریع و ترفیع آرمان های موافقتنامه ها را از اهداف اساسی خود دانسته و ضمن احترام به منشور ملل متحد و اصول حقوق بین الملل مبنی بر حق حاکمیت کشورها در بهره برداری از منابعشان تاکید و بر مسولیتهایشان در صورت ورود خسارت در برابر کشورهای دیگر نیز تاکید ورزیده اند.

توافقنامه الوار گرمسیری ۲۰۰۶ توسعه و گسترش تجارت و بهره برداری قانونی از جنگلها در پرتو مدیریت صحیح و توجه به حفاظت پایدار جنگلهای استوایی را توسط ۱۹ بند قید شده در ماده ۱ عنوان کرده که از اهداف اساسی این قرارداد می باشد. در واقع ماده اول به نوعی هدف غایی امضا کنندگان را بیان می دارد چراکه تهیه یک چارچوب موثر برای مذاکره و همکاری بین المللی و تعیین خط مشی برای اعضا در رابطه با کلیه جنبه های جهانی اقتصاد الوار، فراهم آوردن شرایط برای تجارت بدون تبعیض الوار، همکاری در توسعه پایدار و فقر زدایی ضمن تشویق اعضا برای حمایت از توسعه جنگلهای گرمسیری همگام با بازسازی جنگلهای تخریب شده و توجه به منافع بومیان جنگلی را مورد تاکید قرار می دهد.

با توجه به اینکه بنا به ماده ۴ متعهدان توافقنامه ۲۰۰۶ را دو دسته از کشورهای تولید کننده و مصرف کننده تشکیل می دهند، افزایش ظرفیت اعضا برای صادرات محصولات الواری در پرتو مدیریت پایدار منابع جنگلی از توصیه های پررنگ قرارداد بین المللی الوار گرمسیری است. همچنین به منظور دسترسی به اطلاعات و انتقال تکنولوژی به روز و همکاری فنی برای نیل به اهداف توافقنامه، ساز و کارهایی چون توسعه مکانیسم های موثر جهت تدارک منابع جدید مالی برای اعضا در جهت نیل به اهداف توافقنامه در نظر گرفته شده که در کنار تشویق اعضا به شناسایی نقش مهم بومیان در ارتقاء مدیریت پایدار جنگلها و اتخاذ راهبردهای بومی برای افزایش ظرفیت این جوامع، یک امر در خور توجه است.

لازم به ذکر است که بنا به مواد ۱۵ و ۱۶ توافقنامه ۲۰۰۶، به منظور ترویج سیاستهای بلند مدت در تولید و مصرف محصولات الواری ودسترسی به بازار آزاد و نیز حمایت از تحقیقاتی که با هدف توسعه مدیریت پایدار جنگل و بهره برداری مناسب از چوب و نیز افزایش ظرفیت حفاظت در جنگلهای استوایی صورت می گیرد، شورای سازمان در تعقیب با سازمان ملل و ارگانها و آژانسهای تخصصی و کنفرانس سازمان ملل در مورد توسعه و تجارت و سایر سازمانها و موسسات مربوطه و نیز بخش خصوصی و سازمانهای غیر دولتی همکاری و تبادل نظر دارد. همچنین بنا به ماده ۲۵ به منظور بهرمند شدن از اطلاعات و پتانسیل های اعضا در تعقیب اهداف توافقنامه، اعضا می توانند خود نیز پروژه هایی را پیشنهاد نمایند.

حامد قاضی؛ پژوهشگر ادبیات و محیط زیست